Persicaria bistorta
Adderwortel
Algemene informatie
Deze plant heet Adderwortel omdat zijn wortelstok kronkelig is. Bistorta betekent twee keer getordeerd, wat ook verwijst naar de wortelstok.
Geschiedenis
De wortel van de Adderwortel heeft een lange toepasing als genezend kruid en wordt uitwendig gebruikt tegen aambeien en spataderen, vanwege de samentrekkende werking en tegen ontstekingen en maag- en darmklachten. De dosering voor inwendig gebruik moet echter zorgvuldig gebeuren omdat slijmviezen kunnen uitdrogen door de looistoffen die erin zitten. Die looistoffen (tanninen) zijn echter ook verantwoordelijk voor de werking. Ook de bladeren worden gebruikt om wonden te genezen.
Herkenning
De planten hebben wortelstokken en kunnen daardoor grote oppervlakten bedekken. De aarvormige bloeiwijze heeft roze tot rode bloemen op maximaal 50 cm hoge stengels. De bladeren zijn eirond tot langwerpig. Als de plant zich eenmaal laat zien verschijnt er al snel een grote bos.
Standplaats
Adderwortel houdt van vocht en heeft een voorkeur voor natte, (matig) voedselrijk bodems. In de schaduw doet de plant het prima, maar komt nauwelijks tot bloei
Eetbaar gedeelte
Jonge bladeren en scheuten kunnen gekookt of gestoofd worden gegeten. Ook zijn bladeren rauw te gebruiken in salades. Zaden hebben een nootachtige smaak. De wortel kan gegeten worden maar dan moet je hem eerst in water weken om de tanninen kwijt te raken. Ook de stengels en bladeren kunnen beter eerst een half uurtje in lauw water weken, want daar zit oxaalzuur in. De wortel kan gebruikt worden in soep of stamppot of worden vermalen om brood mee te bakken.
Referenties
floravannederland.nl
Campanula rapunculoides
Akkerklokje
Herkenning
Planten maken ondergrondse uitlopers van waaruit zich op diverse plekken scheuten kunnen ontwikkelen. De stengels kunnen een meter hoog worden en zijn een beetje kantig. Onderin zijn de bladeren meer afgerond en hogerop worden ze meer lancetvormig. De plant bloeit in juni tot augustus met blauwe of violette bloemen.
Standplaats
Houdt van open, nogal vochtige omgewoelde plekken, maar komt tegenwoordig ook steeds meer in steden voor.
Eetbaar gedeelte
Wortel en blad kunnen in salades worden gebruikt. De wortel smaakt naar zoete radijs. Ook de bloemetjes worden gegeten
Referenties
Floravannederland.nl
Debolderik.nl
Allium schoenoprasum
Bieslook
Geschiedenis
De plant is al heel lang in gebruik als keukenplant en wordt veel in moestuinen gebruikt.
Herkenning
Smalle, holronde bladeren met opvallende roze, blauw-violette en soms witte bloemen. De plant is een bolgewas.
Standplaats
Staat op open plekken langs rivieren, maar ook op plekken waar vroeger (moes)tuinen waren, op meer beschaduwde plakken
Eetbaar gedeelte
De bladeren worden als fijngesneden smaakmaker vaak aan recepten toegevoegd. Ze hebben een frisse uiensmaak.
Recept
Lekker in sla, in omeletten en in aardappelsalades.
Referenties
floravannederland.nl
Urtica dioica
Grote brandnetel
Algemene informatie
Dit is een echte stikstofindicator en een waardplant voor veel dagvlindersoorten. De plant heeft brandharen waarop onze huid reageert met rood en jeukerig worden. De jeuk kan worden bestreden met de bladeren van grote weegbree, die vaak in de buurt van brandnetels groeit. De soort is tegenwoordig over de hele wereld verspreid.
Geschiedenis
Werd (en wordt) gebruikt om er vezels van te maken.
Herkenning
Bekende plant met vervelende brandharen. Het is een windbestuiver en heeft daarom geen aandacht trekkende bloemen.
Standplaats
Houdt van een rijke bodem en komt voor op zowel een natte als droge grond.
Eetbaar gedeelte
De jonge toppen worden gebruikt voor soep of bijvoorbeeld in rosotto
Referenties
Floravannederland.nl
Rumex sanquineus
Bloedzuring
Algemene informatie
Deze plant komt van nature voor in Europa en Zuidwest-Azië en is ingeburgerd in Noord-Amerika.
Herkenning
Mooi, lancetvormig blad. Lichtgroen met donkerrode nerven. Bloeit rood in juni, juli. De pluimtakken kunnen tot 120 cm hoog worden, maar de bladeren zitten alleen aan de voet.
Standplaats
Staat graag op een plek in de zon of in de halfschaduw op een vochtige plek in niet te arme grond. Komt van nature in bossen en beekdalen voor.
Eetbaar gedeelte
De mooie bladeren kunnen gebruikt worden in salades, waardoor deze er heel mooi uit zien. De bladeren hebben een lekkere, frisse smaak
Referenties
cruydthoeck.nl
Blitum bonus-henricus
Brave Hendrik
Algemene informatie
Komt van nature voor in Europa, maar heeft het moeilijk. Komt nu voornamelijk nog voor in het hooggebergte op plekken waar koeien zich op bergweiden verzamelen.
Geschiedenis
Nu heel zeldzaam maar kwam vroeger veel algemener voor, vooral bij mestvaalten op boerderijen. Omdat de boerderijen nu netter zijn geworden ivm wetgeving, krijgt deze plant het moeilijk en staat hij op de rode lijst en is beschermd door de wet natuurbescherming.
Herkenning
Vrij grote, forse plant met driehoekige, pijlvormige, gaafrandige bladeren. De kleine groene bloemen zitten in een soort trosjes boven aan de stengel en in de oksels van de bovenste, kleinere bladeren. De plant bloeit van mei tot in augustus.
Standplaats
Houdt van een voedselrijke standplaats.
Eetbaar gedeelte
De bladeren kunnen als spinazie worden gegeten.
Referenties
Floravannederland.nl
Angelica archangelika
Grote engelwortel
Algemene informatie
Deze plant is twee- tot vierjarig.
Geschiedenis
Grote engelwortel komt oorspronkelijk uit het noorden van Europa, Groenland en Noord- en Centraal Azië. De plant is, voor zover bekend, in 1934 voor het eerst in Nederland waargenomen langs de Rijn bij Duitsland, maar is inmiddels helemaal ingeburgerd.
Herkenning
Hele grote plant die vaak langs de oever van rivieren staat. De bladeren zij meervoudig geveerd met vrij grote deelblaadjes met een gezaagde bladrand. De bloeiperiode is van mei tot in juli. De bloemen vormen groenige, koepelvormige schermen. De stevige stengels zijn roodachtig van kleur. Dat groenige van de bloemen onderscheidt de plant van andere schermbloemigen, waaronder erg giftige soorten. De soort kan 3 m hoog worden.
Standplaats
Staat langs oevers van waterwegen en kan zelfs dagelijkse overspoeling verdragen, maar staat ook op iets hogere gebieden in de uiterwaarden.
Eetbaar gedeelte
De kleine bloemetjes smaken zoet en staan leuk op toetjes of in salades. Het blad heeft een frisse, zoetige smaak en wordt als groente gekookt, maar ook in desserts gebruikt. De stengels worden gekonfijt en in stukjes gesneden verwerkt in gebak en toetjes.
Overige weetjes
Grote engelwortel wordt al eeuwenlang gebruikt om haar geneeskrachtige eigenschappen onder andere op hart- en bloedvaten
Referenties
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Carum carvi
Karwij
Algemene informatie
Karwij wordt vaak verward met Komijn (Cuminum cyminum), want de geur en smaak lijken daarop. De smaak van Karwij is echter wat scherper en sterker dan van Komijn.
Herkenning
Karwij is een tweejarige plant. In het eerste jaar groeien de smaakvolle blaadjes. In het tweede jaar ontstaan de dikke penwortel en de hoge, holle stengels met de witte, soms iets roze, fijne bloemetjes.
De plant bloeit in mei, juni en wordt tot 60 cm hoog. Later volgen dan de vruchtjes met daarin de halvemaanvormige zaden.
Standplaats
Houdt van een kalkrijke, voedselrijke, zonnige plek.
Eetbaar gedeelte
De blaadjes en bloemetjes hebben een zoethout-anijssmaak en een prettig, kruidig aroma en zij te gebruiken in salades, soepen, bij vleesgerechten, aardappels etc. De zaden worden kummel genoemd en gebruikt in gebak en roggebrood, maar ook als smaakmaker in groenten, vlees, worsten en kazen.
Overige weetjes
De beste Karwij groeit in Nederland. Vrijwel de hele oogst gaat naar Duitsland en Oostenrijk voor de kummel-likeur.
Karwij heeft een positieve invloed op het verteringsproces en vermindert maag- en darmkrampen.
Referenties
Cruydthoeck.nl
Versvancees.nl
Poterium sanguisorba s. sanguisorba
Kleine pimpernel
Algemene informatie
Kleine pimpernel is redelijk zeldzaam en staat op de rode lijst. Komt van nature voor in Europa, behalve in het noorden, Noord-Afrika en Zuidwest-Azië. In ons land komt de soort het meest voor in Zuid-Limburg. Teruggevonden pollen in opgravingen duiden erop dat de soort al rond 800 voor christus in ons land voorkwam.
Herkenning
Sierlijk plantje met onevengeveerde bladeren met sierlijke kleine deelblaadjes. Duidelijke aren met groenachtige, vaak wat paars aanlopende vrouwelijke bloemen met rode stempels bovenin en mannelijke bloemen met veel meeldraden onderin. De plant inclusief de bloemstengels wordt ongeveer een halve meter hoog. De bloei is van mei tot in september. De bladeren zitten aan de voet.
Standplaats
Houdt van een kalkrijke, zonnige plek. Heeft niet veel voedsel nodig.
Eetbaar gedeelte
Frisse geur met een ietsje bittere en ietsje zure, nootachtige smaak. Zowel de blaadjes als de bloemetjes worden gebruikt in salades, sauzen, stoofschotels en soep, vis- en eiergerechten en in kruidenboter. Het kruid bevat veel vitamine C.
Overige weetjes
Sanquis betekent bloed, sorbis betekent opnemen. Dit verwijst naar de geneeskrachtige werking als bloedstelpend middel.
Referenties
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Alliaria petiolara
Look zonder look
Algemene informatie
Opvallende, meestal tweejarige plant die overal langs wegen en paden te zien is. Vooral als er vruchtjes (hauwen) in zitten, valt de plant erg op. De plant komt in een groot deel van Midden- en West-Europa voor en ook in zuidwest Azië en Noord Afrika. Elders is de soort geïntroduceerd
Herkenning
Frisgroene plant met redelijk grote, hartvormige bladeren en trossen van witte bloemen. De bladeren ruiken, wanneer ze gewreven worden, sterk naar knoflook. Ook de zaden en wortels ruiken naar ui, terwijl het geen soort uit het geslacht ui is. De plant bloeit van april tot in juni met witte bloemen. De plant kan 1 m hoog worden. Na de vruchtzetting verdwijnt de plant weer, dus in de late zomer, vroege herfst is hij niet meer zichtbaar.
Standplaats
Houdt van een vochtige, voedselrijke plek, liefst een beetje in de schaduw. Komt vaak in bosranden voor.
Eetbaar gedeelte
Jonge fijngehakte bladeren kunnen gebrukt worden bij gekookt eten of door salades, pesto of kruidenboter. Bloemen en zaadjes als garnering in salade, maar ook bij warme gerechten gebruiken.
Overige weetjes
Van gedroogde Look zonder look bladeren kan thee getrokken worden die schijnt te helpen tegen astma en bronchitis.
Referenties
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Myrrhis odorata
Roomse kervel
Algemene informatie
Grote meerjarige, nogal bossige plant. De plant komt van nature voor in de bergachtige streken van het mediterrane gebied van Europa, maar wordt bij ons als tuinkruid gekweekt en verwildert uit tuinen.
Herkenning
Lijkt op stevig Fluitenkruid met zacht behaarde, naar anijs geurende bladeren. Bloeit in mei / juni met witte bloemen
Standplaats
Houdt van een vochtige, voedselrijke plek, liefst een beetje in de schaduw.
Eetbaar gedeelte
De naar anijs ruikende en smakende onrijpe zaden, bladeren en bloemetjes kunnen in allerlei gerechten worden gegeten. Dit kunnen zoete en hartige gerechten zijn. Wordt ook meegekookt met Rabarber.
Recept
Kan voor kruudmoes worden gebruikt. Zie: https://nl.wikibooks.org/wiki/Kookboek/Kruudmoes
Referenties
Foto’s: Helge Klaus Rieder, CC0, via Wikimedia Commons
Cruydthoeck.nl
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Foeniculum vulgare
Venkel
Algemene informatie
Twee- en soms meerjarige plant. Komt van nature voor in het mediterrane gebied maar wordt in het westen van Europa gekweekt als groente of keukenkruid en is verwildert uit moestuinen, ook daar in de natuur aanwezig.
Herkenning
Plant van soms meer dan een meter hoog met witgestreepte rechtopstaande stengels en heel fijn verdeeld blad. Bloeit van juni tot oktober met een bloemscherm met gele, kleine bloemetjes. De plant is in principe tweejarig. In het eerste jaar ontwikkelt zich een eetbare venkenknol die uit het onderste gedeelte van bladeren bestaat. Later ontwikkelt zich een stengel met bladeren
Standplaats
Houdt van een vrij droge, voedselrijke plek, liefst in de zon.
Eetbaar gedeelte
De knol van deze plant wordt veel als groente gekweekt. Wil je de knol oogsten dan moet je pas aan het eind van de zomer zaaien, Dan vormt zich in de herst en winter de knol die daarna geoogst kan worden. Zaai je venkel in het voorjaar dan zullen de planten meteen doorschieten en een stengel vormen.
De bloemetjes hebben een frisse aromatische geur en smaak die doet denken aan anijs vermengt met een beetje munt en drop. Bloemtjes en bladeren zijn te gebruiken in salades, als garnering en als thee. Zaden worden gebruikt in gebak maar ook bijvoorbeeld bij de bereiding van zure augurken
Referenties
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Cichorium intybus
Wilde cichorei
Algemene informatie
Opvallende, meerjarige soort die van oorsprong uit het Middelandse Zeegebied komt. Bij ons is de plant echter al heel lang aanwezig. Waarschijnlijk is de plant door de Romeinen meegebracht.
Herkenning
Rond de langste dag zie je in wegbermen of ruigteplekken en akkerranden de vrij grote, opvallende, blauw bloeiende Wilde cichorei. De plant kan tot 1.20 m hoog worden en heeft een sterk vertakte, struikachtige stengel. De bladeren op de grond hebben wat weg van die van de Paardenbloem, maar de bladeren aan de stengel zijn lancetvormig. De plant bloeit van juli tot oktober. De bloemen staan alleen bij mooi weer ’s ochtends open.
Standplaats
Houdt van een kalkrijke, vochtige plek in de zon of halfschaduw.
Eetbaar gedeelte
Dit is de stamvader van witlof en verwant aan andijvie. Voor witlof moet de plant in het donker worden gekweekt. Ook kunnen de wortels worden geroosterd en vermalen en als surrogaatkoffie worden gebruikt (“Buisman”). In de Tweede wereldoorlog werd de plant hiervoor gebruikt en ook later nog, werd het aan gewone koffie toegevoegd, om koffie te besparen. Het is gezonder dan koffie, omdat het geen caffeïne bevat. De bloemetjes zijn lichtbitter en goed te gebruiken als decoratie in salades.
Referenties
Cruydthoeck.nl
Floravannederland.nl
Versvancees.nl
Matricaria chamomilla
Echte kamille
Algemene informatie
Eénjarige bloeier met de bekende geelwitte bloemetjes. De plant komt hier al voor sinds de Romeinse tijd. De soort komt van oorsprong uit Zuid-Europa maar heeft zich met de landbouw naar het noorden uitgebreid. Inmiddels is de soort ook in Australië en het zuiden van Zuid-Amerika te vinden.
Herkenning
Te herkennen aan de sterke geur. De bloei is uitbundig. Tijdens de bloei (van mei tot in oktober) groeit de gele bloembodem omhoog, waardoor deze aan het eind van de bloei tot wel 3x zo hoog is als breed. De witte linten van de bloemetjes hangen dan wat naar beneden. Eigenlijk is een bloemetje opgebouwd uit witte straalbloemetjes en gele buisbloemen.
De bladeren zijn heel fijn, fijner dan die van de gelijkende soort Reukloze kamille, en sterk vertakt. De plant kan zo’n 40 cm hoog worden.
Standplaats
Houdt van een voedselrijke plek in de zon of halfschaduw.
Eetbaar gedeelte
Wordt in gedroogde vorm gebruikt voor kruidenthee. Het heeft een geneeskrachtige, kalmerende en ontspannende werking en wordt daarom ook veel in landen als India, Egypte en Argentinié geteeld.
Referenties
Floravannederland.nl
Versvancees.nl